Overwatch 2 tung hệ thống Perks: bản vá thật sự nằm trong trận đấu, không nằm trên server

Một pha đổi hero ở phút thứ tư. Không mạng nào được ghi, không ultimate nào được dùng, không tiếng hét nào trong voice chat. Chỉ là một người chơi bấm phím đổi tướng, rời khỏi con hero mình vừa lên cấp một, chạy sang con khác trong bốn mươi giây, rồi quay lại. Tôi tua lại đoạn VOD đó ba lần. Bốn mươi giây ấy là một quyết định chiến thuật, và nó chỉ tồn tại được kể từ khi Overwatch 2 mang hệ thống Perks vào game.

Người ta bảo tôi viết để gây sốc, nhưng tôi chỉ mô tả những gì họ ngoảnh mặt làm ngơ. Lần này, thứ bị ngoảnh mặt là cả một tầng luật mới đè lên tầng luật cũ.

Overwatch 2 vừa đưa vào hệ thống Perks: trong mỗi trận, mỗi hero có thể lên cấp hai lần, mỗi lần mở khóa một lựa chọn nâng cấp. Cấp một cho Minor Perks, cấp hai cho Major Perks. XP đến từ bốn nguồn — chơi mục tiêu, hạ gục và hỗ trợ, hồi máu, và cứu đồng đội. Blizzard nói hero mới sẽ có Perks riêng, và hệ thống cập nhật cách mỗi mùa.

Điều đáng nói nằm ở triết lý phía sau danh sách nâng cấp. Blizzard không cộng thêm hai mươi máu cho một hero rồi gọi đó là bản vá. Họ viết nâng cấp riêng cho từng hero, nhằm củng cố chính bản sắc của hero đó. Lần đầu tiên, Overwatch 2 đặt một lớp tiến trình vào bên trong trận đấu thay vì đặt nó lên server.

Với một người đã ngồi đủ nhiều đêm xem các đội tuyển tập luyện, tôi nhận ra vấn đề ngay. Bản vá truyền thống là thứ ai cũng thấy, ai cũng chịu như nhau, và ai cũng biết trước khi trận bắt đầu. Perks thì khác. Sức mạnh của bạn trong trận phụ thuộc vào việc bạn lên cấp nhanh hay chậm, chọn nhánh nào, và đối thủ của bạn chọn gì. Đây là một biến số về tính toàn vẹn cạnh tranh ở quy mô chưa từng có trong lịch sử tựa game này.

Bắt đầu từ thứ dễ bị bỏ qua nhất: nguồn XP.

XP được trao cho việc chơi mục tiêu, hạ gục, hỗ trợ, hồi máu và cứu đồng đội. Đọc lại danh sách đó một lần nữa. Không có ô nào dành cho việc đi đường vòng, tạo áp lực ở góc bản đồ, hay kéo giãn đội hình địch. Toàn bộ nguồn XP nằm ở trung tâm giao tranh. Hệ quả là một Tracer đi flank một mình, gây nhiễu hậu tuyến địch, sẽ lên cấp chậm hơn một Tracer bám payload cùng đội. Lối chơi ám sát, thứ từng là linh hồn của vai DPS, bị hệ thống đánh thuế âm thầm. Perks không nerf Tracer. Nó nerf sự cô độc.

Rồi đến cơ chế đổi hero. Đổi hero nghĩa là về cấp một và mất toàn bộ Perks đã mở. Nhưng nếu quay lại hero cũ, tốc độ lên cấp nhanh hơn. Đây là chỗ tôi nhìn thấy một tầng chiến thuật mới: chiến thuật gửi tiết kiệm Perks. Một đội có thể cố tình đổi hero để cắt tiến trình của đối thủ, rồi đổi ngược lại để hưởng tốc độ tích lũy nhanh hơn. Trong một trận BO1, biến số này có thể quyết định thắng thua mà không cần một pha aim thần thánh nào.

Đến đây thì câu chuyện vượt khỏi phạm vi một tính năng game.

Blizzard còn đưa trở lại những khả năng đã bị xóa khỏi Overwatch 2 dưới dạng Perks. Bastion lấy lại Self-Repair. Orisa lấy lại Barrier. Với những ai theo dõi tựa game này từ bản đầu tiên, đây là lời tuyên bố rất rõ: nếu một khả năng từng bị xóa vì quá mạnh, giờ nó có thể quay lại trong trận, ở dạng có điều kiện. Tôi gọi đó là sức mạnh bóng ma — sức mạnh từ những bản vá đã chết, đội mồ sống dậy giữa trận đấu. Bastion hồi máu giữa trận tạo ra những nhịp chịu đựng mà không ai luyện tập cùng. Orisa có khiên biến cô ấy từ một đấu sĩ lao vào thành nửa tank, nửa pháo đài, và bản sắc vai trò của cô thay đổi ngay trong trận đấu đó.

Các huấn luyện viên sẽ phải học lại nghề.

Cho tới nay, chuẩn bị cho một trận đấu nghĩa là nghiên cứu đội hình, đối chiếu lịch sử đối đầu, và xây dựng kế hoạch ban đầu. Với Perks, họ cần thêm một tầng nữa: thứ tự chọn nâng cấp, thời điểm đổi hero, và cách cắt tiến trình của đối phương. Đó là một công việc phân tích mới, và nó chưa có người làm. Ở nhiều tổ chức, người ngồi phân tích Perks sẽ là một tuyển thủ vừa giải nghệ, vì chỉ người từng chơi ở đỉnh cao mới hiểu điểm rơi của từng nhánh nâng cấp.

Và đây là chỗ tôi phải nói thẳng về cách ngành này vận hành. Tôi từng viết về việc các câu lạc bộ đốt tiền vào những bản hợp đồng hào nhoáng. Trong esports, chuyện đó còn tệ hơn, vì vòng đời tuyển thủ ngắn hơn nhiều so với cầu thủ bóng đá, trong khi hệ thống đào tạo trẻ và hỗ trợ hậu giải nghệ gần như bằng không. Một cơ chế như Perks tạo ra nhu cầu mới về chuyên gia phân tích, nhưng cũng đẩy những tuyển thủ chỉ chơi giỏi một hero xuống đáy. Nếu Perks của con hero tủ của bạn yếu, bạn không còn chỗ dựa nào. Kỹ năng đa dạng trở thành tài sản, chuyên môn hóa trở thành rủi ro. Với một người hai mươi tư tuổi còn ba năm sự nghiệp, đó là tin xấu.

Người hưởng lợi rõ ràng nhất là những tuyển thủ đa năng. Cơ chế đổi hero khiến khả năng chơi tốt nhiều hero trong cùng vai trò trở nên đắt giá. Một đội có tuyển thủ hỗ trợ chơi được năm hero có nhiều lựa chọn hơn một đội có chuyên gia một hero. Trong kỳ chuyển nhượng, tôi sẽ nhìn vào hồ sơ của nhóm người này trước tiên, chứ không phải bảng thống kê điểm số.

Áp lực lớn nhất lại nằm ở phía khán giả.

Overwatch vốn đã khó xem. Người xem phải theo dõi vị trí mười hai người chơi, trạng thái ultimate, thời gian hồi kỹ năng, và kiểm soát mục tiêu. Thêm Perks nghĩa là thêm một tầng thông tin nữa mà bình luận viên phải truyền đạt: ai đang ở cấp nào, ai vừa chọn nhánh gì, và nhánh đó thay đổi cục diện ra sao. Nếu bảng hiển thị Perks kém, người xem phổ thông sẽ mất dấu hoàn toàn. Tôi đã bình luận trực tiếp trên sóng đủ nhiều để biết một tầng dữ liệu không được giải thích tốt sẽ biến một trận đấu hay thành mớ hỗn độn không thể theo dõi.

Còn một rủi ro chưa ai nói tới, và tôi cho rằng nó nghiêm trọng hơn cả chuyện cân bằng: khóa bản vá ở giải đấu.

Perks cập nhật cách mỗi mùa. Nghĩa là phiên bản game ở máy chủ thi đấu và phiên bản ở máy chủ phát hành có thể lệch nhau. Ở một giải LAN, ban tổ chức buộc phải chọn: khóa game ở bản trước Perks, hoặc chạy bản mới nhất và chấp nhận rằng các đội chỉ có vài ngày làm quen với một hệ thống thay đổi toàn bộ cách tính toán. Cả hai lựa chọn đều có cái giá. Tôi đã thấy những tranh cãi kiểu này nổ ra ở các bộ môn khác, và chúng chưa bao giờ kết thúc đẹp.

Giờ đến phần tôi có thể sai.

Cộng đồng đang lo Perks sẽ phá vỡ tính toàn vẹn cạnh tranh. Tôi không nghĩ đó là rủi ro lớn nhất. Rủi ro lớn hơn là Perks không đủ mạnh để tạo ra khác biệt thật, và chúng ta có thêm một tầng giao diện mà không có thêm một tầng chiến thuật. Lịch sử game đối kháng đầy những hệ thống nâng cấp trong trận bị bỏ xó vì người chơi tối ưu hóa xong và nhận ra chỉ có một nhánh duy nhất đáng chọn. Khi điều đó xảy ra, Perks biến thành một bước bấm nút thừa thãi trước mỗi giao tranh. Nếu mỗi hero chỉ có một nhánh tối ưu, hệ thống này thất bại với tư cách thiết kế, chứ không phải với tư cách cân bằng.

Tôi cũng không chắc về chuyện mệt mỏi vì đổi mới. Cộng đồng Overwatch 2 phản ứng dữ dội với mọi thay đổi lớn, nhưng dữ liệu người chơi thường đi ngược lại tiếng ồn trên mạng xã hội. Người chơi giải trí thích những hệ thống cho họ cảm giác mạnh lên trong trận. Nếu Perks giữ chân được nhóm người chơi đó, Blizzard thu về nhiều hơn là mất. Vấn đề là giữ chân người chơi giải trí và giữ được lòng tin của tuyển thủ chuyên nghiệp là hai bài toán khác nhau, và nhà phát hành này chưa từng chứng minh họ giải được cả hai cùng lúc.

Và tôi phải thú nhận một điều: toàn bộ những gì tôi viết ở trên là suy luận. Không có tỷ lệ thắng, không có tỷ lệ chọn, không có dữ liệu nào từ các trận đấu chuyên nghiệp, vì hệ thống còn quá mới. Lần này tôi không có tỉ số để tiên tri. ESFP trong tôi là thế: cảm nhận trước, giải thích sau, và luôn đúng về mặt cảm xúc. Nhưng cảm xúc không thay được dữ liệu, và tôi phải nói rõ: tôi đang đọc cấu trúc hệ thống, không đọc kết quả.

Điều giữ lại một tia lạc quan trong tôi không nằm ở Blizzard. Nó nằm ở chỗ hệ thống này tạo ra một loại kỹ năng mới mà chưa ai có: đọc trận đấu để chọn thời điểm. Trong nhiều năm, Overwatch chuyên nghiệp bị chi phối bởi cơ học thuần túy — ai bắn chính xác hơn, ai dùng ultimate tốt hơn. Perks, nếu vận hành đúng, thưởng cho người ra quyết định giỏi ở những thời điểm không có gì đang cháy. Đó là loại kỹ năng khó dạy, khó đo, và vì thế khó bị sao chép.

Dự đoán của tôi, có thể kiểm chứng: trong vòng chín mươi ngày tới, ít nhất một giải đấu LAN quốc tế sẽ công bố khóa phiên bản game ở một bản vá trước Perks, hoặc ban hành một bộ luật riêng cho Perks trong thể thức thi đấu. Nếu điều đó không xảy ra, và Perks được chạy nguyên bản ở sân khấu chuyên nghiệp mà không có tranh cãi nào, hãy quay lại nói với tôi rằng tôi đã đọc sai. Tôi nhận.

Còn nếu tôi đúng, bài học vẫn như cũ: trong mọi bản cập nhật lớn, thứ thay đổi cuộc chơi không nằm ở dòng chữ trên bảng vá. Nó là thứ mà các đội phải học lại từ đầu, vào đúng cái đêm họ không kịp ngủ.