Hệ thống Perks của Overwatch 2 và bài toán toàn vẹn thi đấu chưa có lời giải

Trong một ván đấu xếp hạng trên máy chủ thử nghiệm, tôi dán mắt vào một Bastion đang trụ ở góc cao điểm thứ hai của Havana. Hắn mất bảy mươi phần trăm máu, bị hai đối thủ khóa mục tiêu, không còn đường lùi. Rồi hắn bấm một nút. Thanh máu từ từ đầy trở lại. Self-Repair — kỹ năng đã bị Blizzard xóa sổ từ ngày Overwatch 2 ra mắt — sống dậy ngay trước mắt tôi.

Không có bản vá nào mang nó trở lại. Không có thông báo nào trên launcher. Nó tự xuất hiện giữa ván đấu, đơn giản vì Bastion của người chơi kia vừa lên cấp hai trong hệ thống Perks.

Khoảnh khắc đó khiến tôi nhận ra Overwatch 2 vừa thay đổi ở một tầng sâu hơn mọi đợt cân bằng tướng mà tôi từng theo dõi trong mười năm qua. Buff và nerf chỉ chỉnh con số. Perks cài thêm một lớp sức mạnh thứ hai vào bên trong chính mỗi trận đấu — nơi người chơi tự quyết định mình mạnh lên như thế nào, vào lúc nào, và theo trình tự ra sao.

Gần một thập kỷ, Overwatch trung thành với một nguyên tắc nền tảng: sức mạnh của một tướng là hằng số. Mọi người chơi Soldier: 76 bước vào trận với đúng cùng một bộ kỹ năng, cùng chỉ số, cùng tốc độ. Bản vá chỉ chỉnh con số đó một lần, áp dụng cho tất cả mọi người trên toàn server. Công bằng nằm ở chỗ ai cũng xuất phát từ cùng một vạch.

Perks phá vỡ nguyên tắc ấy. Trong mỗi ván, mỗi tướng có một thanh kinh nghiệm riêng. Chơi mục tiêu, hạ gục, hỗ trợ đồng đội, hồi máu cứu người — tất cả đều đẩy thanh đó lên. Chạm cấp một, người chơi chọn một trong hai Minor Perk. Chạm cấp hai, chọn một trong hai Major Perk. Mỗi tướng có bốn lựa chọn được thiết kế riêng, không dùng chung bất kỳ công thức chỉ số nào.

Ba chi tiết khiến hệ thống này khác biệt hoàn toàn với mọi thứ Blizzard từng làm. Chuyển tướng giữa ván đưa người chơi về cấp một. Quay lại tướng cũ, thanh kinh nghiệm chạy nhanh hơn lần đầu. Và một số Perk hồi sinh những kỹ năng đã bị xóa khỏi Overwatch 2 — Bastion Self-Repair, Orisa Barrier — như thể Blizzard lặng lẽ mở lại một cánh cửa đã đóng từ nhiều năm trước.

Perks không phải một tính năng phụ. Đó là một biến số cạnh tranh chạy song song với mọi thứ khác trong ván đấu, và nó vận hành theo một logic thưởng phạt rất cụ thể.

Đọc kỹ danh sách nguồn kinh nghiệm Blizzard công bố — chơi mục tiêu, hạ gục, hỗ trợ, hồi máu — bạn sẽ thấy một triết lý rõ ràng: hiện diện trong giao tranh tập thể được trả công, còn đi lẻ, đi sau lưng địch, tìm mạng solo thì bị bỏ đói. Đây là một đòn đánh trực diện vào lối chơi assassin — kiểu Tracer, kiểu Genji lén lút cắt hậu tuyến. Những tướng đó vẫn mạnh, nhưng con đường lên cấp của họ giờ chậm hơn hẳn một Ana đứng giữa đội hình bơm máu liên tục. Cấu trúc phần thưởng định hình hành vi, và cấu trúc này đang nghiêng về phía những ai chịu đứng vào chỗ nóng.

Nguy hiểm hơn, hiệu ứng tuyết lở được khuếch đại theo cách các bản vá tướng không bao giờ làm được. Trong một đội hình đang thắng thế, việc lên cấp hai trước đối phương vài chục giây tạo ra khoảng cách sức mạnh không thể san lấp trong cùng một pha giao tranh. Cấp một mở Minor Perk, cấp hai mở Major Perk. Dựa trên lịch sử thiết kế của Blizzard — vốn luôn ưu ái những kỹ năng có sức ảnh hưởng gần với ultimate — tôi cho rằng Major Perk mạnh hơn Minor Perk một khoảng đáng kể. Nếu điều đó đúng, mốc cấp hai chính là điều kiện thắng thật sự của mỗi ván, chứ không phải pha tranh chấp điểm cuối.

Cơ chế chuyển tướng mở ra một chiến lược hoàn toàn mới. Tướng mới bắt đầu từ cấp một, nhưng tướng cũ hồi phục nhanh khi quay lại. Một đội có thể chủ động đổi tướng để phá tiến trình Perk của đối phương, rồi đổi ngược để giữ lợi thế tích lũy. Tôi gọi đó là "tích trữ Perk". Nó giống cách một đội bóng rổ chủ động phạm lỗi để phá nhịp tấn công — hợp pháp về luật, nhưng đi ngược tinh thần trò chơi. Ban huấn luyện chuyên nghiệp sẽ sớm phát hiện ra điều này, và tôi dám cá rằng nó sẽ trở thành chủ đề tranh cãi lớn trong vài tháng tới.

Một hệ quả nữa ít ai để ý: giá trị của tuyển thủ đa tướng tăng vọt. Nếu một người chỉ chơi giỏi duy nhất một tướng, và tướng đó có Perk yếu, họ không còn chỗ dựa. Ngược lại, người chơi được nhiều tướng trong cùng một vai trò nắm trong tay nhiều lựa chọn Perk hơn, nhiều đường lên cấp hơn, và trở thành tài sản chiến thuật thật sự. Các đội tuyển sẽ phải xây dựng đội hình quanh tiêu chí linh hoạt, chứ không phải quanh một ngôi sao one-trick.

Và rồi là những Perk hồi sinh. Bastion Self-Repair, Orisa Barrier — những kỹ năng từng bị xóa vì quá mạnh giờ quay lại dưới dạng phần thưởng trong ván. Tôi gọi chúng là "sức mạnh bóng ma": một tướng đột nhiên có quyền truy cập vào năng lực đã bị gỡ khỏi trò chơi. Orisa từng được định nghĩa lại thành một brawler sau khi mất khiên; cho cô ấy khiên trở lại là thay đổi bản sắc vai trò của cả một tướng ngay giữa trận. Bastion lấy lại khả năng tự hồi máu là mở ra kiểu duy trì sức bền mà Blizzard từng kết luận là phá vỡ cân bằng. Đây là lợi thế khổng lồ cho những tướng có Perk hồi sinh, và cũng là quả bom hẹn giờ cho đội cân bằng.

Nhìn sang các trò chơi khác, ý tưởng tiến trình trong ván không mới. Apex Legends có Evo Shield, Fortnite có nâng cấp súng, Paladins từng có hệ thống loadout, Paragon có hệ thẻ. Blizzard đang đi theo xu hướng chung của ngành: biến mỗi ván đấu thành một hành trình ngắn, nơi người chơi có lý do ở lại lâu hơn, chơi nhiều ván hơn, và tiêu nhiều tiền hơn cho nội dung trang trí. Perks phục vụ mục tiêu giữ chân người chơi trước khi phục vụ mục tiêu cân bằng.

Và đừng quên khán giả. Overwatch vốn đã khó theo dõi bởi lượng thông tin dày đặc. Thêm một lớp tiến trình Perk trong ván là thêm một tầng dữ liệu mà bình luận viên phải truyền đạt và người xem phải theo dõi. Nếu giao diện không đủ rõ, người xem phổ thông sẽ chỉ thấy những pha lật kèo vô cớ mà không hiểu vì sao.

Tôi có thể sai ở đâu? Ở chỗ tôi đang ngầm giả định Perks sẽ được bật trong đấu trường chuyên nghiệp. Không có thông tin nào xác nhận điều đó. Nếu Blizzard giữ Perks cho chế độ xếp hạng phổ thông và vô hiệu hóa nó ở các giải đấu LAN, thì toàn bộ phân tích cạnh tranh ở trên sụp đổ trong một nốt nhạc.

Ngược lại, nếu Perks được bật ở giải chuyên nghiệp, một vấn đề lớn hơn xuất hiện: khóa phiên bản. Perk mới được bổ sung theo chu kỳ hai mùa một lần, và các tướng mới cũng sẽ có Perk riêng. Điều đó nghĩa là máy chủ giải đấu và máy chủ live có thể lệch pha. Một Perk bị phát hiện quá mạnh giữa ngày thi đấu và ngày chung kết sẽ tạo ra "bản vá trong lòng bản vá" — đội nào luyện theo phiên bản cũ sẽ chịu thiệt, đội nào thích nghi nhanh sẽ hưởng lợi. Đây là bài toán mà mọi bộ luật thi đấu sẽ phải giải, và lịch sử cho thấy các tổ chức esports thường xử lý việc này rất chậm.

Còn một điểm mù nữa ít ai nói tới: chúng ta đang có dữ liệu về tỷ lệ thắng và tỷ lệ chọn của Perk bằng không. Mọi kết luận về việc Perk nào mạnh, Perk nào yếu hiện chỉ là phỏng đoán. Các đội chuyên nghiệp đang bước vào một vùng tối, nơi chiến lược tối ưu chưa được biết đến. Và trong những vùng tối như vậy, kẻ thắng thường không phải kẻ mạnh nhất, mà là kẻ học nhanh nhất.

Ngai vàng không được trao, nó bị cướp bằng chính đôi giày của kẻ nổi loạn. Với Perks, Blizzard vừa đưa vào tay người chơi một công cụ để tự viết lại luật chơi ngay giữa ván đấu. Trong mười hai tháng tới, tôi sẽ dõi theo hai thứ: đội nào dám đổi tướng để phá Perk của đối thủ trước, và giải đấu nào chấp nhận sống chung với sự hỗn loạn đó thay vì khóa cứng phiên bản. Người can đảm không phải người đoán đúng, mà là người dám sai trước đám đông. Đám đông không bao giờ sai, nhưng họ luôn đến sau cùng. Đám đông sẽ ồn ào về Perk mạnh yếu trong vài tuần. Còn tôi, tôi muốn biết ai là người đầu tiên biến hệ thống này thành lợi thế — và trả giá cho nó bằng một chức vô địch.