Vân Trang: “Chạy bằng đôi chân, không chạy bằng miệng thiên hạ” sau cú đúp kỷ lục tại Y Tý Mùa Vàng 2026

Giữa những thửa ruộng bậc thang nhuộm vàng ở Lào Cai, vạch đích của cự ly 42km tại giải chạy địa hình Y Tý Mùa Vàng 2026 chứng kiến hình ảnh đầy cảm xúc: Vân Trang, runner nữ sinh năm 2026 có biệt danh Jang Doll, cán đích đầu tiên trong số các nữ vận động viên với thời gian 4 giờ 26 phút. Không dừng lại ở đó, cô còn đứng thứ nhì chung cuộc toàn giải, chỉ xếp sau đúng một nam runner, trong khi phần lớn các chân chạy nam đều phải xếp sau cô. Đó là một kỳ tích chuyên môn giữa một trong những cung đường trail khắc nghiệt nhất miền Bắc. Sau khi rạng rỡ trên bục nhận giải, Vân Trang lại bất ngờ trở thành đề tài của những lời bình phẩm tiêu cực. Một số hội nhóm chạy bộ không tôn vinh thành tích mà hướng sự chú ý vào vòng một lớn tự nhiên của cô dưới bộ đồ thể thao bó sát, thậm chí dùng những cụm từ thô lỗ như “vác 2 quả bưởi đi chạy” để giễu cợt. Thay vì im lặng hoặc xoa dịu, cô lập tức đáp trả bằng một phát ngôn cá tính, mạnh mẽ, khiến cộng đồng marathon dậy sóng. “Em nói thật chứ em đố ai vác 2 quả bưởi chạy 42km hay 55km đường núi đấy! Em chạy bằng đôi chân chứ có phải chạy nhờ ngoại hình đâu mà mang em lên nhóm nói này nói kia?”, Vân Trang nói. Dòng status của cô nhanh chóng nhận được hàng nghìn lượt tương tác, chia thành hai làn sóng: một bên phê phán văn hóa body shaming trong cộng đồng thể thao, một bên thán phục bản lĩnh của bà mẹ bốn con. Cô nhấn mạnh: “Người ta thấy áp lực, em lại thấy đó là động lực 'tiếp tế vitamin C' cho tinh thần. Quan trọng là em vẫn về đích, vẫn vui khỏe. Còn phán xét thì cứ phán xét, em chạy bằng chân của mình, không chạy bằng miệng thiên hạ!”. Để có một cán đích xuất thần như vậy, Vân Trang đã trải qua quá trình chuẩn bị công phu, không hề mong manh. Nói với phóng viên sau lễ trao giải, cô chia sẻ: “Cự ly 42km có những đoạn dốc khiến cơ thể gần như cạn năng lượng. Lúc ấy em chỉ tập trung vào từng đoạn đường trước mắt, giữ nhịp thở, phân phối sức và bổ sung năng lượng đúng lúc. Em luôn tự nhắc mình: ‘Cứ bình tĩnh, còn sức là còn cơ hội’”. Sự điềm tĩnh ấy không đến từ cảm hứng nhất thời; nó được tôi luyện từ hàng trăm buổi tập chạy, kết hợp gym, bơi lội và các bài tập bổ trợ sức mạnh. Y Tý Mùa Vàng là giải chạy có độ khó thuộc nhóm hàng đầu Việt Nam. Đỉnh Lảo Thẩn cao hơn 2.860 mét so với mực nước biển, trong khi tổng độ cao tích lũy của đường chạy 42km vượt quá 1.300 mét. Địa hình lên xuống liên tục, có những đoạn dốc gắt phải bám tay vào vách đá, cộng với không khí loãng ở độ cao khiến cơ thể dễ rơi vào trạng thái thiếu oxy. Ở những đoạn như vậy, nhiều runner nam phải giảm tốc độ thành đi bộ. Vân Trang thừa nhận cô cũng có lúc phải đi nhanh, nhưng quan trọng là cô không dừng lại. Chiến thuật của cô là chia nhỏ cung đường thành từng đoạn ngắn, luôn giữ một nhịp thở đều và tính toán thời điểm nạp năng lượng, thay vì để cảm xúc dẫn lối. Điều đáng nói hơn, thể lực của Vân Trang được xây dựng từ nền tảng dài hơi chứ không phải tập luyện nước rút trước giải. Ngoài chạy bộ, cô duy trì giáo án gym để tăng cường sức mạnh phần thân dưới, bơi lội giúp cải thiện hệ hô hấp và các bài bổ trợ để cân bằng cơ. Cô nhấn mạnh chìa khóa của sức bền không nằm ở một cuộc tập luyện anh hùng mà nằm ở sự đều đặn và kỷ luật trong nhiều tháng. Chính nền tảng ấy giúp cô vượt qua cơn khủng hoảng năng lượng ở km thứ 30, khi những dốc đứng đã vắt kiệt phần lớn sức lực của các đối thủ. Khi được hỏi về việc có thay đổi trang phục rộng rãi hay kín đáo hơn để né tránh ánh mắt soi mói hay không, Vân Trang thẳng thắn từ chối. Cô lý giải rằng trang phục thể thao trước hết phải đảm bảo sự thoải mái và an toàn khi di chuyển trên địa hình đồi núi. Nếu thay đổi bản thân chỉ vì sợ những lời bàn tán, cô sẽ luôn phải sống theo ánh mắt của người khác. “Marathon dạy em rằng không phải lúc nào mình cũng chạy trong điều kiện hoàn hảo. Cuộc sống cũng vậy. Những lời khen làm mình vui, lời chê giúp mình nhìn lại, còn những lời thiếu thiện chí thì mình học cách bỏ qua”, cô nói. Phản ứng của Vân Trang mở ra một cuộc đối thoại lớn hơn về văn hóa nhìn nhận nữ vận động viên tại Việt Nam. Trong thể thao nam, người ta thường nói về chiến thuật, thành tích, chỉ số chuyên môn. Nhưng khi một phụ nữ có hình thể không theo chuẩn “mảnh mai” tỏa sáng, ánh nhìn của một bộ phận khán giả lại lập tức hướng đến vẻ ngoài. Điều đó không chỉ khiến nữ vận động viên mất tập trung mà còn tạo ra một rào cản vô hình với những cô gái đang muốn bắt đầu chạy bộ. Chân chạy người Hà Nội cho rằng xã hội cần có cái nhìn văn minh hơn với các “bóng hồng” thể thao. Cô bày tỏ mong muốn mọi người nhìn một cô gái trên đường chạy thì nên thấy sự nỗ lực chinh phục giới hạn của cô ấy, thay vì dừng lại ở việc đánh giá ngoại hình. “Phụ nữ chơi thể thao, điều đáng được nhìn nhận trước tiên phải là sự nỗ lực và thành tích. Ngoại hình là câu chuyện của mỗi người, còn thành tích là kết quả của hàng năm trời tập luyện”, cô khẳng định. Với Vân Trang, chiến thắng tại Y Tý không phải là điểm dừng. Cô đã đặt mục tiêu chinh phục cự ly Ultra Trail 70km tại giải VMM sắp tới, và xa hơn là nội dung 100km vào cuối năm nay. Đó là một bước nhảy vọt lớn về mặt chuyên môn, đòi hỏi thời gian hồi phục, giáo án dinh dưỡng nghiêm ngặt và khả năng chịu đựng áp lực suốt nhiều giờ liên tục. Tuy nhiên, người phụ nữ vừa bước sang tuổi 35 lại cho thấy một tinh thần thép: “Hãy cứ để thành tích lên tiếng. Mình không cần trở thành phiên bản mà người khác muốn nhìn thấy. Chỉ cần mỗi ngày trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình là đủ”. Không chỉ là câu chuyện của một nhà vô địch, hình ảnh Vân Trang tại vạch đích Y Tý gợi nhắc rằng thể thao nữ đang phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Những bà mẹ, những cô gái trẻ không còn chấp nhận vai trò khán giả. Họ sẵn sàng thức dậy từ 4 giờ sáng, chạy những cung đường dài hàng chục km, gồng mình trên dốc núi, và đương đầu với cả những lời chê bai thiếu thiện chí trên mạng xã hội. Vân Trang đã chọn cách phớt lờ những tiếng ồn không đáng có để tập trung vào mục tiêu của mình. Cô nói: “Nếu mình thay đổi bản thân chỉ vì sợ lời soi mói thì có lẽ mình sẽ luôn phải sống theo ánh mắt của người khác”. Sân khấu Y Tý Mùa Vàng khép lại với những tràng pháo tay tán thưởng, nhưng cuộc chiến chống định kiến của Vân Trang vẫn đang tiếp diễn. Với tấm huy chương vàng hạng nhất nữ 42km và vị trí á quân toàn giải, cô đã trao cho cộng đồng trail Việt một thông điệp rõ ràng: giá trị của một runner nữ không nằm ở số đo hình thể mà nằm ở số kilomet cô ấy chinh phục. Thông điệp “chạy bằng đôi chân, không chạy bằng miệng thiên hạ” chắc chắn sẽ còn được nhắc nhiều hơn khi ngày càng nhiều phụ nữ dám bước ra khỏi vùng an toàn, chạy bằng chính đam mê và khát vọng cháy bỏng của mình.